Frenulum Kısalığı (Frenüloplasti) Ameliyatı

Frenulum kısalığı, sünnet derisini penis başına bağlayan esnek dokunun normalden kısa ve gergin olmasıdır. Frenüloplasti ameliyatı ise bu anatomik engeli ortadan kaldırıp dokuya esnekliğini geri kazandıran koruyucu bir uzatma işlemidir.

Penis altındaki bağın esnek olmaması, sertleşme anında güçlü bir baskı yaratır. Gündelik yaşamda fark edilmeyen bu durum aktif cinsel yaşamda hayat kalitesini doğrudan etkileyen yapısal bir soruna dönüşür.

Uygulanan müdahaleyle sağlıklı deriye zarar verilmeden yalnızca sorunlu çekilme kuvveti sıfırlanır. Estetik form korunarak, penisin doğal biyomekanik işleyişi bütünüyle yeniden tesis edilir.

Sadece bölgesel uyuşturma ile tamamlanan bu yaklaşım sayesinde aynı gün rutin hayata dönülür. Anatomik dengenin sağlanması, sağlıklı bir cinsel dinamiğe kavuşmak için atılan en güvenilir adımdır.

Frenulum Kısalığı Nedir ve Penis Anatomisini Nasıl Etkiler?

Frenulum dokusunu anlamak için dilin hemen altında bulunan ve dili ağız tabanına bağlayan ince zara benzetmek oldukça açıklayıcıdır. Penis başının alt kısmında, idrar deliğinin hemen tabanından başlayıp sünnet derisinin iç yüzeyine doğru uzanan bu üçgenimsi katlantı, normal şartlarda oldukça esnek bir yapıya sahiptir. Ereksiyon gerçekleştiğinde ve sünnet derisi geriye doğru hareket ettiğinde bu bağ esneyerek penis başının rahatça ortaya çıkmasına yardımcı olur.

Bu küçük dokunun içinde penisin kanlanmasında rol oynayan ince ama güçlü bir atardamar (arteria frenularis) geçer. Aynı zamanda bu bölge, dokunma ve gerilme duyusunu algılayan sinir uçları bakımından penisin en zengin noktalarından biridir. Cinsel hazzın oluşmasında önemli bir görev üstlenen bu yoğun sinir ağı, doku normalden kısa olduğunda aşırı gerilime maruz kalır. Kısalık nedeniyle sünnet derisi rahatça geriye kayamaz ve her hareket sırasında penis başı aşağıya doğru çekilir. Bu durum hem anatomik duruşu bozar hem de dokuyu travmalara açık hale getirir.

Frenulum bölgesini oluşturan başlıca anatomik yapılar şunlardır:

• Esnek mukoza katlantısı
• Frenular atardamar dalı
• Serbest duyusal sinir uçları
• Mekanik gerilme reseptörleri
• Elastik bağ dokusu lifleri

Frenulum Kısalığı Neden Olur ve Kimlerde Daha Sık Görülür?

Bu anatomik sorunun gelişiminde doğuştan gelen yapısal özellikler kadar sonradan yaşanan doku travmaları da rol oynar. Doğumsal vakalarda, bebek henüz anne karnındayken sünnet derisi ile penis başının birbirinden ayrılma sürecinde ufak bir gelişimsel kısıtlılık yaşanır. Çocukluk yıllarında penis boyutu küçük olduğu ve belirgin bir doku gerilimi yaşanmadığı için bu durum genellikle fark edilmez. Ancak ergenlik çağına girilmesi ve ereksiyon hacminin artmasıyla birlikte alt kısımdaki gerginlik hissedilmeye başlanır.

Sonradan gelişen frenulum kısalığı ise çoğunlukla cinsel yaşamın başlamasıyla ortaya çıkar. İlk cinsel deneyimlerde veya zorlayıcı temaslarda gergin olan bağda küçük yırtılmalar meydana gelir. Vücut bu yırtıkları onarırken esnek doku yerine sert iyileşme dokusu (skar) üretir. İyileşen her yırtık, bölgenin esnekliğini biraz daha azaltır ve bağı önceki halinden daha kısa bir duruma getirir. Ayrıca bölgede tekrarlayan enfeksiyonlar, bazı cilt hastalıkları, kan şekeri kontrolü bozuk olan diyabet tabloları veya çocuklukta yapılan sünnet işlemi sırasında alt kısımda gergin bir deri köprüsü bırakılması da dokunun sertleşip kısalmasına yol açabilir.

Frenulum kısalığı oluşumuna zemin hazırlayan başlıca nedenler şunlardır:

• Doğumsal doku gelişim kısıtlılığı
• İlişki sırasında oluşan mikro yırtıklar
• Yırtık sonrası gelişen sert nedbe dokusu
• Tekrarlayan penis başı enfeksiyonları
• Liken sklerozus gibi kronik cilt hastalıkları
• Kontrolsüz seyreden şeker hastalığı
• Hatalı iyileşen gergin sünnet köprüleri

Frenulum Kısalığı Hangi Belirtilerle Kendini Gösterir?

Bu rahatsızlığı yaşayan erkeklerin en sık fark ettiği durum sertleşme anında penis başının aşağıya doğru eğilmesidir. Kısa kalan bağ, tıpkı gerilmiş bir yay kirişi gibi penis ucunu alt tarafa doğru çeker. Penis gövdesi düz olsa bile sadece uç kısımda görülen bu aşağı yönlü bükülme, cinsel birleşme esnasında mekanik bir zorluk yaratır.

Birleşme başladığında ve deri geriye doğru itildiğinde, idrar deliğinin hemen altında batıcı ve keskin bir ağrı hissedilir. Prezervatif takılması sırasında oluşan sürtünme de bu gerginliği artırarak rahatsızlık hissini tetikleyebilir. Eğer ilişki sırasında zorlama devam ederse, incelen ve gerilen doku yırtılabilir. Dokunun içindeki atardamarın zedelenmesiyle birlikte bir anda oldukça yoğun ve korkutucu bir kanama tablosu gelişir. Ağrı ve kanama deneyimi, zamanla kişide bir sonraki ilişkide aynı sorunu yaşama endişesi yaratarak cinsel isteksizliğe ve sertleşme kalitesinde bozulmalara neden olabilir.

Frenulum kısalığı varlığında en sık karşılaşılan klinik belirtiler şunlardır:

• Ereksiyonda penis başında aşağı doğru eğrilik
• Cinsel ilişki sırasında çekilme ve batma hissi
• Sünnet derisini geriye çekerken zorlanma
• İlişki esnasında tekrarlayan doku yırtılmaları
• Yırtılmaya bağlı ani ve tazyikli kanama
• Prezervatif kullanımında artan ağrı şikayeti
• Ağrı beklentisine bağlı cinsel kaygı

Frenulum Kısalığı ve Erken Boşalma Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır?

Erken boşalma sorunu yaşayan pek çok erkekte, gözden kaçan temel nedenlerden biri de frenulum bölgesindeki bu aşırı gerginliktir. Daha önce değinildiği gibi bu ince bağ, penisin duyusal açıdan en hassas noktalarından biridir. Normal bir anatomide cinsel uyarılma kademeli olarak artarken, kısa frenuluma sahip bireylerde sertleşme ve temas başladığı andan itibaren sinir uçları yoğun bir mekanik çekilmeye maruz kalır.

Dokunun aşırı gerilmesi, buradaki alıcıların omurilikteki boşalma merkezine ardı ardına ve çok güçlü sinyaller göndermesine yol açar. Sinir sistemi bu yoğun mekanik gerilimi yüksek düzeyde bir uyarılma olarak algılar ve boşalma refleksini normal süresinden çok daha erken başlatır. Bunun yanında, kişinin ilişki sırasında canının yanacağı veya dokunun tekrar kanayacağı yönündeki endişesi de stres hormonlarını devreye sokar. Vücudun stres yanıtı, boşalma kontrolünü zorlaştıran bir diğer önemli etkendir.

Androlojik değerlendirmelerde sorunun kaynağının bu anatomik kısalık olduğu saptanan hastalarda, cerrahi olarak gerginliğin giderilmesi sinir uçları üzerindeki baskıyı azaltır. Yapılan klinik gözlemler, uygun cerrahi müdahale sonrasında hastaların yaklaşık %30 ile %60’lık bir kısmında boşalma süresinin uzadığını ve cinsel kontrolün belirgin ölçüde rahatladığını göstermektedir. Üstelik bu rahatlama bölgede bir hissizlik yaratmadan, yalnızca aşırı uyarılma halinin dengelenmesiyle gerçekleşir.

Kısa frenulumun erken boşalmayı tetikleyen mekanizmaları şunlardır:

• Sinir uçlarının mekanik olarak aşırı gerilmesi
• Omurilikteki boşalma merkezinin erken uyarılması
• Duyusal uyarılma eşiğinin düşmesi
• Ağrı korkusuna bağlı gelişen stres yanıtı
• Yırtılma endişesinin yarattığı odaklanma güçlüğü

Frenulum Kısalığı (Frenüloplasti) Ameliyatı Öncesi Tanı Süreci Nasıl İşler?

Tanı süreci oldukça basit, ağrısız ve kısa süren bir fizik muayeneye dayanır. Herhangi bir kan tahlili veya karmaşık görüntüleme yöntemine çoğu zaman ihtiyaç duyulmaz. Muayene sırasında penis başının alt kısmı, derinin hareket kabiliyeti, geriye çekildiğinde oluşan gerginlik hattı ve geçmişteki yırtılmalardan kalan sertleşmiş doku izleri dikkatlice incelenir. Hastanın sertleşme sırasında penis başında ne kadar eğrilik oluştuğunu tarif etmesi veya gerekirse fotoğrafla göstermesi de değerlendirmeye katkı sağlar.

Burada en önemli nokta ameliyat zamanlamasının doğru planlanmasıdır. Eğer hasta yeni yaşanmış bir yırtılma ve taze kanama ile başvurmuşsa, genellikle o gün içinde kalıcı uzatma ameliyatı yapılması tercih edilmez. Çünkü yeni yırtılan doku ödemli, hassas ve kızarıktır; bu aşamada atılacak dikişlerin dokuyu tutması zorlaşır. Böyle durumlarda önce kanama kontrolü ve yara bakımı yapılır, dokunun sakinleşmesi için ortalama 3 ila 4 hafta beklenir. Doku iyileşip sınırları netleştikten sonra planlı frenüloplasti ameliyatı gerçekleştirilir.

Frenulum kısalığı (frenüloplasti) ameliyatı öncesinde yapılan temel değerlendirmeler şunlardır:

• Sünnet derisinin hareket açıklığının kontrolü
• Frenular bağdaki gerginlik derecesinin ölçümü
• Eski yırtıklara bağlı skar dokusu incelemesi
• Penis başındaki aşağı yönlü açılanmanın tespiti
• Eşlik eden sünnet derisi darlığı kontrolü
• Akut yırtık varsa doku iyileşme süresinin planlanması

Frenulum Kısalığı (Frenüloplasti) Ameliyatı Hangi Cerrahi Yöntemlerle Yapılır?

Frenulum kısalığı (frenüloplasti) ameliyatı planlanırken her hastaya aynı standart kesi uygulanmaz. Dokunun ne kadar kısa olduğu, daha önce yırtılıp yırtılmadığı ve bölgedeki sert nedbe dokusunun yoğunluğu seçilecek cerrahi yöntemi belirler. Temel amaç sağlam deriyi kesip çıkarmadan mevcut dokuyu kendi ekseninde uzatmaktır.

Hafif ve orta düzeydeki doğumsal kısalıklarda, dokuda belirgin bir yara izi yoksa genellikle Heineke-Mikulicz adı verilen klasik teknik tercih edilir. Bu yöntemde gergin olan bağın tam ortasından yatay (enine) küçük bir kesi yapılır. Kesi yapıldığında penis başı serbestleşir ve baklava dilimine benzer küçük bir açıklık oluşur. Cerrah bu açıklığı yatay değil dikey (boyuna) yönde karşılıklı olarak diker. Yatay kesilip dikey dikilen doku doğal olarak uzamış ve gerginliği alınmış olur.

Daha önce defalarca yırtılmış, sertleşmiş veya ileri derecede kısa olan vakalarda ise Z-plasti adı verilen mikrocerrahi doku kaydırma yöntemi öne çıkar. Bu teknikte gergin hattın ortasından dikey bir kesi yapılır ve uçlarından 60 derecelik açılarla iki küçük yan kesi eklenerek Z harfi formu oluşturulur. Elde edilen iki küçük üçgen doku parçası birbiriyle yer değiştirilerek dikilir. Z-plasti yöntemi dokuda yaklaşık %75 oranında bir uzama sağlar ve iyileşme sırasında dokunun tekrar büzüşme ihtimalini oldukça düşürür. Eğer doku yıllar içinde geçirdiği enfeksiyonlar veya yırtıklar yüzünden esnekliğini büyük ölçüde kaybetmiş ve uzatılamayacak kadar sertleşmişse, bu işlevsiz bandın çıkarıldığı frenülektomi yöntemi uygulanabilir.

Frenulum kısalığı (frenüloplasti) ameliyatı kapsamında uygulanan başlıca cerrahi yöntemler şunlardır:

• Heineke-Mikulicz uzatma tekniği
• Z-plasti mikrocerrahi doku kaydırma yöntemi
• V-Y plasti rekonstrüksiyon uygulaması
• Lazer destekli frenüloplasti girişimi
• Radyofrekans mikrocerrahi uygulaması
• İleri vakalarda uygulanan frenülektomi işlemi

Lazerle Frenüloplasti Ameliyatı Ne Tür Avantajlar Sağlar?

Son yıllarda androlojik cerrahide enerji bazlı cihazların kullanımı hasta konforunu önemli ölçüde artırmıştır. Klasik cerrahi bistüri yerine karbondioksit lazer, diyot lazer veya radyofrekans mikrocerrahi sistemlerinin kullanılması, özellikle bu kadar damarlı ve hassas bir bölgede cerraha büyük kolaylık sunar.

Lazer veya radyofrekans teknolojisi ile kesi yapılırken, dokunun içindeki ince kılcal damarlar ve frenular atardamar dalları aynı anda mühürlenir. Böylece işlem sırasında kanama neredeyse hiç yaşanmaz ve cerrah dokunun katmanlarını çok net bir görüş altında onarabilir. Klasik yakma (koter) cihazlarının aksine bu modern sistemler çevre dokuya çok az ısı yayar. Isı hasarının sınırlı kalması, işlem sonrasında bölgede oluşabilecek şişlik (ödem) ve sızı şikayetlerinin daha hafif geçmesine, dikiş hattının ise daha düzgün bir görünümle iyileşmesine katkıda bulunur.

Lazerle frenüloplasti ameliyatı uygulamalarının sağladığı öne çıkan avantajlar şunlardır:

• İşlem sırasında kanamasız cerrahi görüş alanı
• Çevre dokularda oldukça düşük ısı hasarı
• Ameliyat sonrasında daha az ödem gelişimi
• İyileşme döneminde daha yüksek hasta konforu
• Dikiş hattında estetik ve düzgün doku iyileşmesi
• Kısa sürede tamamlanan pratik uygulama

Frenulum Kısalığı (Frenüloplasti) Ameliyatı Sırasında Süreç Nasıl İlerler?

Pek çok hasta ameliyat kelimesini duyduğunda hastanede yatmayı veya genel anestezi almayı düşünerek endişelenir. Oysa frenulum kısalığı (frenüloplasti) ameliyatı uygun donanıma sahip klinik şartlarında, genel anesteziye gerek kalmadan lokal anestezi (bölgesel uyuşturma) altında yapılan günübirlik bir işlemdir. Hastanın işlem öncesinde saatlerce aç kalmasına gerek yoktur.

İşlem başında penis köküne veya doğrudan işlem bölgesine çok ince uçlu iğnelerle lokal anestezik madde uygulanır. Birkaç dakika içinde bölge uyuşur ve işlem boyunca ağrı ya da acı hissedilmez. Operasyon seçilen tekniğe göre ortalama 15 ile 20 dakika arasında tamamlanır. Cerrahi sırasında derinin altındaki atardamar dalı dikkatlice korunur veya bipolar cihazlarla güvenli hale getirilir.

Uzatılan dokunun dikilmesi aşamasında 5/0 veya 6/0 inceliğinde, kendiliğinden eriyen özel sentetik dikiş ipleri kullanılır. Bu ipler dokuda alerjik bir reaksiyona yol açmaz ve yaklaşık 2 ila 4 hafta içinde vücut sıvılarıyla temas ederek kendiliğinden eriyip düşer. Böylece hastanın iyileşme döneminde tekrar kliniğe gelerek dikiş aldırma zahmeti yaşamasına gerek kalmaz. İşlem bittikten sonra bölgeye küçük bir pansuman uygulanır ve hasta kısa bir dinlenmenin ardından yürüyerek günlük hayatına dönebilir.

Frenulum kısalığı (frenüloplasti) ameliyatı esnasında izlenen temel adımlar şunlardır:

• Steril klinik saha hazırlığı
• Bölgesel lokal anestezi uygulaması
• Gergin frenulum hattının serbestleştirilmesi
• Mikro damar yapıların güvenli şekilde kontrolü
• Dokunun uzatılmış yeni pozisyonuna getirilmesi
• Kendiliğinden eriyen ince dikişlerle onarım
• Koruyucu pansuman sonrası aynı gün taburculuk

Frenüloplasti Ameliyatı Sonrası İyileşme Döneminde Nelere Dikkat Edilmelidir?

Cerrahi işlemin rahat geçmesi kadar, ameliyat sonrasında uygulanacak ev bakımı da elde edilen uzamanın korunması açısından değerlidir. Hasta işlemin ertesi günü masa başı işlerine veya yorucu olmayan günlük temposuna rahatlıkla dönebilir. Lokal anestezinin etkisi geçtikten sonra hissedilebilecek hafif sızlamalar, basit ağrı kesicilerle kolayca kontrol altına alınır.

İlk 48 saat boyunca yapılan pansumanın korunması ve bölgenin suyla temas etmemesi önerilir. İkinci günden sonra pansuman çıkarılarak ılık suyla nazikçe duş alınabilir. Duş sonrasında bölgenin yumuşak bir havlu veya gazlı bezle bastırmadan kurulanması ve reçete edilen antibiyotikli, yara iyileştirici kremlerin dikiş hattına sürülmesi gerekir. İyileşmenin ilk günlerinde dikişlerin üzerinde sarımsı veya beyazımsı ince bir tabaka görülmesi oldukça doğaldır. Fibrin adı verilen bu doğal iyileşme dokusu çoğu zaman hastalar tarafından iltihap sanılarak endişe yaratır; oysa bu tabaka yaranın kapandığını gösteren sağlıklı bir bulgudur ve kazınarak çıkarılmamalıdır.

İyileşme sürecindeki bir diğer önemli nokta, sünnet derisi olan hastalarda derinin günde bir iki kez, krem sürerken nazikçe geriye çekilip bırakılmasıdır. Bu ufak hareket, iyileşen dokuların birbirine yapışmasını (sineşi) ve tekrar büzüşmesini önlemeye yardımcı olur. Ayrıca sürtünmeyi azaltmak için ilk haftalarda çok dar iç çamaşırlarından ve ağır sporlardan kaçınmak faydalıdır.

Frenüloplasti ameliyatı sonrası bakım sürecinde dikkat edilmesi gereken temel kurallar şunlardır:

• İlk iki gün işlem bölgesinin kuru tutulması
• İkinci günden sonra ılık suyla nazik duş alınması
• Önerilen antibiyotikli kremlerin düzenli sürülmesi
• Sünnet derisinin günde bir kez hafifçe hareketlendirilmesi
• Sürtünmeyi önleyen rahat iç çamaşırlarının seçilmesi
• İlk iki hafta ağır fiziksel egzersizlerden kaçınılması

Frenulum Kısalığı (Frenüloplasti) Ameliyatı Sonrası Cinsel Yaşam Ne Zaman Başlar?

Hastaların en çok merak ettiği konuların başında cinsel yaşama ne zaman dönebilecekleri gelir. Dışarıdan bakıldığında dikiş hattındaki deri yüzeyi ortalama 10 ile 14 gün içinde kapanır ve yara iyileşmiş gibi görünür. Ancak yüzeyin kapanması, alt kattaki dokunun cinsel ilişkinin yaratacağı güçlü gerilmeye hazır olduğu anlamına gelmez. Deri altındaki bağ dokusunun sağlamlaşması ve esneklik kazanması yaklaşık 4 ila 6 haftalık bir süreç gerektirir.

Bu nedenle frenulum kısalığı (frenüloplasti) ameliyatı sonrasında ortalama 4 hafta boyunca cinsel ilişki ve mastürbasyondan uzak durulması büyük önem taşır. Özellikle ilk iki hafta içinde yaşanabilecek sert ve uzun süreli ereksiyonlar, henüz taze olan dikişlerin zorlanmasına, açılmasına veya yara yerinin kalınlaşarak iyileşmesine yol açabilir. Gece ve sabah ereksiyonlarının yarattığı gerginliği azaltmak için yatmadan önce idrar torbasının boşaltılması ve ilk günlerde aşırı cinsel uyaranlardan kaçınılması süreci kolaylaştırır.

Dördüncü haftanın sonunda yapılan kontrolde dikişlerin döküldüğü ve dokunun yeterli esnekliğe ulaştığı görüldüğünde cinsel yaşama kademeli olarak geçiş yapılabilir. İlk birkaç birliktelikte dokuyu mekanik sürtünmeden korumak adına su bazlı medikal kayganlaştırıcı jellerin kullanılması oldukça rahatlatıcı bir önlemdir.

Frenulum kısalığı (frenüloplasti) ameliyatı sonrası cinsel yaşama dönüş sürecindeki önemli noktalar şunlardır:

• Dört haftalık cinsel perhiz süresine uyulması
• İyileşme döneminde mastürbasyondan kaçınılması
• İlk iki hafta zorlayıcı ereksiyonların sınırlandırılması
• Gece yatmadan önce mesanenin boşaltılması
• Dikişlerin kendiliğinden düşmesinin beklenmesi
• İlk ilişkilerde su bazlı kayganlaştırıcı jel kullanılması

Frenüloplasti Ameliyatı ile Sünnet İşlemi Arasındaki Farklar Nelerdir?

Toplumda penis ucundaki her cerrahi müdahalenin sünnetle aynı şey olduğuna dair yaygın bir düşünce vardır. Oysa frenüloplasti ameliyatı ile sünnet (sirkümsizyon), hem amaçları hem de uygulandıkları doku alanı bakımından birbirinden oldukça farklı iki işlemdir. Sadece frenulum kısalığı olan ancak sünnet derisinin genişliğinde veya açılıp kapanmasında bir sorun bulunmayan sünnetsiz bir erkekte sünnet yapılmasına gerek yoktur.

Frenüloplasti işleminde sünnet derisi korunur; yalnızca alt kısımdaki 1-2 santimetrelik gergin bağ uzatılarak serbestleştirilir. Penis başı yine doğal deri örtüsünün altında kalmaya devam eder. Sünnet işleminde ise penis başını örten deri kılıfı çepeçevre kesilerek çıkarılır ve penis başı açıkta bırakılır. Sünnet daha geniş bir cerrahi alanı kapsar ve işlem süresi 30-45 dakika civarındadır. Ancak hastada frenulum kısalığına ek olarak sünnet derisinin ucunda geriye çekilmeyi engelleyen ciddi bir darlık (fimozis) veya kronik enfeksiyon durumu varsa, iki işlem aynı seansta birleştirilerek uygulanabilir. Önceden sünnet olmuş fakat alt kısmında gergin sünnet köprüsü kalmış kişilerde ise doğrudan bu gergin bandı rahatlatmaya yönelik revizyon frenüloplasti yöntemleri tercih edilir.

Frenüloplasti ameliyatı ile sünnet işlemini birbirinden ayıran temel özellikler şunlardır:

• Sünnet derisinin kesilmeden korunması
• Sadece penis altındaki ince bağa müdahale edilmesi
• Ortalama 15 dakikalık kısa işlem süresi
• Küçük ve sınırlı bir mikrocerrahi kesi hattı
• Penis başı doğal örtüsünün ve hassasiyetinin sürmesi
• Günlük yaşama çok daha hızlı dönüş imkanı

Görüldüğü üzere, boyut olarak çok küçük bir alanı ilgilendirse de kısa frenulum; ağrılı birleşme, tekrarlayan kanamalar, penis başında eğrilik ve erken boşalma gibi birbirini tetikleyen pek çok soruna yol açabilmektedir. Doğru tanı ve hastanın doku yapısına uygun seçilen modern mikrocerrahi yöntemlerle gerçekleştirilen bu küçük müdahale, iyileşme kurallarına da özen gösterildiğinde oldukça yüksek oranda yüz güldürücü sonuçlar vermekte ve kişinin cinsel yaşam konforunu sağlıklı bir düzeye taşımaktadır.